Hans Bekker schreef:
Stripgenres. Over fantasy, sciendefiction en nog wat.
Het valt me heel vaak op dat strips op incorrecte wijze benoemd worden. Ik bedoel, dat een sprookje als fantasy wordt aangeprezen en dat er soms over sciencefiction wordt gesproken terwijl het om iets heel anders gaat. Men heeft het over beeldromans terwijl de belangrijkste aspecten van een roman ontbreken.
Allereerst wil ik erop wijzen dat de hiervoor gebezigde termen zonder uitzondering uit de boekenwereld zijn overgenomen. Helaas zijn de gangbare termen in de literatuur ook niet het gevolg van een logische indeling en de geijkte genres sluiten elkaar lang niet altijd uit. Bovendien zijn er onderwerpen waarvoor gewoon geen namen zijn bedacht en aanduidingen waarvoor halve zinnen nodig zijn, werken in de praktijk niet. De in de taal voorhanden zijnde woorden maken een kloppende indeling onmogelijk en we moeten roeien met de riemen die we hebben. De geschetste tekortkomingen zijn echter geen vrijbrief voor klakkeloos gebruik van de taal. Als een strip bijv. een ‘detective’ of ‘western’ wordt genoemd, zal het dat ook moeten wezen. De laatst genoemde termen zullen zelden aanleiding zijn tot vergissingen maar met andere woorden is dat lastiger.
De indeling die ik hieronder laat volgen is alleen bedoeld om iets te verduidelijken en is geen voorstel tot een bruikbaar overzicht van rubrieken.
We beginnen met het fundamentele onderscheid tussen fictie en non-fictie. In de literatuur komt aanzienlijk meer non-fictie voor dan bij de strips, en de non-fictie bij strips verlangt dan ook geen diepgaande onderverdeling. De moeilijkheden doemen meteen op als we aan de fictie beginnen.
Als we kinderen een angstaanjagend sprookje vertellen doen we het voorkomen alsof het om de werkelijkheid gaat, anders werkt het niet. De boze heks leeft in onze wereld en luilekkerland bestaat. Heracles werd verondersteld op aarde te hebben rondgelopen en Siegfried was een Germaan. Mythen komen voort uit religies, uit geloof. Men geloofde dat Jupiter bestond. Er waren tijden dat mensen engelen en duivels als werkelijk ervaarden. Als schrijvers voortbouwen op bestaande mythen en sagen zijn ze niet bezig met ‘fantasy’.
Griezelverhalen zouden niet griezelig zijn wanneer de verhalen zich afspeelden op niet bestaande werelden, ze zijn eng omdat het zo echt lijkt.
Tolkien tekent in ‘The lord of the rings’ een wereld waarvan de lezer weet dat die niet bestaat; hij bedenkt in de ‘Silmarillion’ zelfs een ontogenese (verklaring van de werkelijkheid) als vervanger voor de Big Bang. Tolkiens wereld is duidelijk fantasie. Fantasy betreft altijd imaginaire werelden.
Hoe zit dat dan met science-fiction? Bij schrijvers als Asimov, Verne en Huxley wordt een wereld beschreven die zou kunnen bestaan. Sciencefiction is fantasie binnen de mogelijkheden van de wereld waarin wij leven. Huxley waarschuwt voor een wereld die mogelijk is, tenzij de mens zo verstandig is andere wegen in te slaan.
1 De werkelijkheid. Non-fictie
2 Fictie. Fantasie
21 Fictie betreffende de werkelijkheid waarin wij leven (onze eigen kosmos c.a.)
211 Sciencefiction
212 Mythen. Legendes. Sagen. Sprookjes (ook hierover kan men een discussie opzetten)
213 Griezel- en spookverhalen. Horror. Gothic
22 Fictie betreffende imaginaire werelden
221 Fantasy (sword and sorcery enz.)
Welke genres of rubrieken (dat is niet helemaal hetzelfde) men ook bedenkt, de grenzen zijn altijd vaag (dat is met goed en kwaad zo, met mooi en lelijk en met heel veel andere zaken). Bij het vaststellen hoe een boek of strip moet worden benoemd zal ook de sfeer heel belangrijk zijn. Maar wat te doen als fantasy de sfeer van een sprookje heeft?
Weten wat de termen precies inhouden maakt het benoemen gemakkelijker en voorkomt fouten, maar de grensgevallen blijven problematisch. Er zijn bijv. verhalen waarin het onmogelijk is te kiezen tussen sciencefiction en fantasy. In zo’n geval is het een oplossing voor beide genres te kiezen, maar het is van het systeem afhankelijk of dat mogelijk is.
Wat valt er verder nog onder de boven gegeven indeling? Nogmaals: de nu volgende, uitgebreide en enigszins aangepaste indeling, waarbij ook een iets andere nummering is toegepast, dient alleen ter verduidelijking en is niet bedoeld voor praktisch gebruik.
1 De werkelijkheid. Non-fictie
11 Geschiedenis. Historie
12 Biografieën
19 Overige non-fiction
2 Fictie betreffende de werkelijkheid waarin wij leven
201 Sciencefiction
202 Religie. Mythen en legendes.
203 Sagen en sprookjes
204 Griezel- en spookverhalen. Horror. Gothic
205 Thrillers
206 Superhelden
207 Misdaad, detectives, krimi’s, policiers
208 Westerns, cowboyverhalen
209 Avontuur, spanning, sensatie
210 Erotiek
211 Sport
212 Oorlog
213 Overige fictie betreffende de werkelijkheid waarin wij leven
3 Fantasy. Fictie betreffende een imaginaire werkelijkheid
Ik probeer een bruikbaar stelsel te vervaardigen, maar ik weet niet of ik daarin zal slagen. Bruikbare ideeën of opbouwende kritiek van lezers is zeker welkom.
